Emeğin Manifestosu: Birlik Olmadan Mücadele, Mücadele Olmadan Zafer Olmaz!

1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı (Emek ve Dayanışma Günü), insanlık tarihinin en köklü mücadelelerinden birinin simgesi olarak emeğin onuru, birlik, dayanışma ve adalet arayışının evrensel manifestosudur. Aynı zamanda endüstri devriminin karanlık gölgesinde ezilen işçilerin, “Biz insanız, makine değiliz” diye haykırışının yankılandığı bir gündür.

Kan ve Barutla Yazılan Bir Hak Mücadelesi

Her şey 1886 yılının baharında, Amerika Birleşik Devletleri’nde başladı. Sanayi Devrimi’nin zirvesinde işçiler, günde 12-16 saatlik insanlık dışı çalışma sürelerine, düşük ücretlere ve tehlikeli koşullara mahkûm edilmişti. Chicago merkezli olmak üzere ülke çapında yaklaşık 300.000 ila 500.000 işçi, 1 Mayıs 1886’da “Sekiz saat çalışma, sekiz saat dinlenme, sekiz saat de canımız ne isterse” sloganıyla genel greve çıktı. Bu, sıradan bir grev değildi; insan onurunun sınırıydı. Louisville’de siyah ve beyaz işçilerin omuz omuza yürümesi, ırk ayrımcılığının duvarlarını bile geçici olarak yıkan tarihi bir andı. Gazeteler o dönemde “Önyargı duvarı yıkıldı” diye yazmıştı. 

Ancak mücadele burada doruğa ulaştı. 3 Mayıs’ta McCormick Reaper fabrikasında polisin ateş açması sonucu işçiler öldü. Ertesi gün, 4 Mayıs’ta Haymarket Meydanı’nda barışçıl bir protesto düzenlendi. Kalabalık dağılırken bilinmeyen bir kişinin attığı bomba ve polisin rastgele açtığı ateş, olayı kanlı bir katliama çevirdi. Birkaç polis ve işçi hayatını kaybetti, yüzlercesi yaralandı.Bu olay, “Haymarket Olayı” veya “Haymarket Katliamı” olarak tarihe geçti. Sekiz anarşist-işçi önderi (çoğu göçmen) bombayı atmadıkları halde komplo suçlamasıyla yargılandı. Adil olmayan bir mahkeme sürecinin ardından dördü idam edildi: Albert Parsons, August Spies, George Engel ve Adolph Fischer. Biri cezaevinde intihar etti, üçü sonradan affedildi. İdam edilenlerden August Spies mahkemede şöyle demişti: “Bizi asarak bir kıvılcımı söndürebileceğinizi sanıyorsanız, asın! Ama şurda, burda, her yerde alevler yükselecek. Bu gizli bir ateş, asla söndüremezsiniz.” Bu sözler kehanet gibiydi. Haymarket, işçi hareketinin uluslararası simgesi haline geldi. 1889’da Paris’te toplanan İkinci Enternasyonal, Fransız bir işçinin önerisiyle 1 Mayıs’ı “Uluslararası Birlik, Mücadele ve Dayanışma Günü” ilan etti. 1890’dan itibaren dünya çapında kutlanmaya başlandı ve sekiz saatlik iş günü talebi, birçok ülkede yasal kazanım oldu. 

Emeğin Evrensel Zaferi

1 Mayıs, yalnızca 8 saatlik iş günüyle sınırlı kalmadı. O, emeğin sömürüye karşı başkaldırısının, insan haklarının ve sosyal adaletin sembolüdür. Bugün Çin, Küba, Vietnam, Rusya, Fransa, İspanya, Almanya gibi onlarca ülkede resmi tatildir. Milyonlarca emekçi sokaklara dökülür, hak taleplerini haykırır. 20. yüzyılda sosyalist ülkelerde kitlesel geçit törenleri yapılırken, kapitalist ülkelerde de sendikalar grev ve mitinglerle güç gösterisi yapmıştır. 

21. yüzyılda 1 Mayıs, taşeronlaşma, güvencesiz çalışma, dijital kölelik, cinsiyet eşitliği ve iklim adaleti gibi yeni mücadele alanlarını kapsıyor. Pandemi döneminde “temel işçiler”in (sağlık çalışanları, kuryeler, temizlik görevlileri) görünmez emeği, 1 Mayıs’ın anlamını bir kez daha hatırlattı ve emeği görünür kılmak ve değerini teslim etmek olarak ortaya koydu.

Bu gün, aynı zamanda ırkçılık, cinsiyet ayrımcılığı ve sınıf sömürüsüne karşı ortak mücadele çağrısıdır. Louisville’deki 1886 yürüyüşü gibi, farklı kimliklerin emek zemininde birleşmesi, 1 Mayıs’ın en güçlü mirasıdır.

1 Mayıs, Direnç ve Dayanışma Geleneği

Osmanlı’da ilk kutlamalar 1911’de Selanik’te, 1912’de İstanbul’da yapıldı. Cumhuriyet döneminde 1923’te resmi olarak “İşçi Bayramı” ilan edildi, ancak siyasi dalgalanmalarla zaman zaman “Bahar Bayramı” gibi isimlerle sulandırılmaya çalışıldı. 2009’da “Emek ve Dayanışma Günü” olarak yeniden resmi tatil haline getirildi. 

Türkiye’de 1 Mayıs, özellikle 1970’ler ve Taksim Meydanı ile özdeşleşmiş bir gündür. 1977’deki kanlı 1 Mayıs’ta 34 kişi hayatını kaybetti; bu olay, Türkiye işçi hareketinin en acı sayfalarından biri olarak hafızalarda yer etti. Yine de her yıl, farklı sendika ve konfederasyonlar (DİSK, KESK, TÜRK-İŞ...vb.) kendi vurgularıyla alanlara çıkmakta. Bu yıl da İstanbul'da Kadıköy, Bursa, Edirne gibi farklı illerin meydanlarında kutlamalar planlanıyor; Taksim talebi ise geleneksel bir tartışma konusu olmayı sürdürüyor. Türkiye bağlamında 1 Mayıs, asgari ücret, iş güvenliği, sendikal haklar, enflasyon karşısında eriyen emekli maaşları ve genç işsizliği gibi somut sorunlara dikkat çekilen bir emekçi günüdür. Aynı zamanda, “Emek olmadan ekmek olmaz” gerçeğini, üretimden tüketime tüm toplumsal yapının temelinde emeğin olduğunu hatırlatır. 

Günümüzün En Üst Seviye Mesajı

1 Mayıs’ın en derin anlamı, tarihin akışını değiştiren gücün, örgütlü emekten geldiğidir. Haymarket’te idam edilen dört işçi önderi, bugün dünyanın her yerinde anıtlarla, şarkılarla ve meydanlarla yaşıyor. Onların mücadelesi sayesinde bugün birçok ülkede:

-Sekiz saatlik iş günü,

-Haftalık tatil hakkı,

-Çocuk işçiliğinin yasaklanması,

-Sendika kurma özgürlüğü

gibi kazanımlar var. 

Ancak mücadele bitmedi. Yapay zeka, otomasyon ve küresel sermaye yeni sömürü biçimleri yaratırken, Emekçiler 1 Mayıs'ta hâlâ “Daha fazla hak, daha fazla adalet” diye haykırıyor. Bu gün, sadece geçmişin anılması değil; geleceğin inşası, işçi, memur, öğretmen, doktor, mühendis, çiftçi… tüm emekçiler bir araya geldiğinde, toplumun gerçek dönüştürücü gücünü ortaya koyuyor. 

1 Mayıs, tam da bu birliğin adıdır: Birlik olmadan mücadele olmaz, mücadele olmadan zafer olmaz. 1 Mayıs, kanla yazılmış bir tarihin, umutla sürdürülen bir mücadelenin ve onurla taşınan bir günün adıdır. Her yıl yeniden alanlarda buluşmak, sadece bir gelenek değil; insan olmanın, emek vermenin ve adalet talep etmenin en güçlü ifadesidir. 

Özetle; 'Emek olmadan ekmek olmaz,

Birlik olmadan mücadele olmaz,

Mücadele olmadan zafer olmaz' gerçeğini bir kez daha hatırlatan bir gündür 1Mayıs. 

Biz de, "Yaşasın 1 Mayıs emek ve dayanışma günü" diyerek yazıyı burada noktalayalım.