Siyasi Davalar ve Tutuklamalar: Hukukun Üstünlüğü Yerine Keyfiliğin Bedeli Ağır Olacak!

Uluslararası raporlar ve uzman değerlendirmeleri, Türkiye’de yargı bağımsızlığının zayıflamasının yalnızca bir hukuk meselesi olmadığını; yatırımcı güveninden Avrupa Birliği (AB) ile ilişkilere, toplumsal barıştan ekonomik kalkınmaya kadar geniş bir yelpazede stratejik maliyetler doğurduğunu ortaya koyuyor.

Dünya Adalet Projesi’nin (WJP) 2025 verileri ile Avrupa Konseyi Venedik Komisyonu’nun önerileri, Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) yapısından Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarının uygulanmasına kadar köklü yapısal reform ihtiyacına işaret ediyor.

Son yıllarda ülkede adalete duyulan güvenin giderek azalması, hukuk devleti ilkesinde yaşanan gerilemenin toplumsal yansıması olarak değerlendirilmektedir. Avrupa Birliği’nin 2025 Türkiye Raporu da yargının yürütmenin etkisi altında kaldığını, sistemik eksikliklerin giderilmediğini ve alt derece mahkemelerin AYM kararlarını yeterince uygulamadığını vurguluyor. Benzer şekilde Venedik Komisyonu’nun 2024 tarihli değerlendirmesinde, HSK’nın mevcut yapısında yürütmenin belirleyici rolünün yargı bağımsızlığını tehlikeye attığı belirtiliyor. Uzmanlar, bu sorunların çözülmemesi hâlinde Türkiye’nin uzun vadede ekonomik, siyasi ve uluslararası alanda ciddi maliyetlerle karşı karşıya kalabileceğini ifade ediyor.

Ekonomik Etkiler

Yargı bağımsızlığı, öngörülebilir ve tarafsız bir hukuk sisteminin temel unsuru olarak kabul edilmekte; yabancı doğrudan yatırımlar (FDI) ve sermaye akışı açısından kritik bir güven faktörü oluşturmakta. Uluslararası raporlar, yargıya duyulan güvenin düşük olmasının ülke risk primini artırdığını ve yatırımcıların uzun vadeli taahhütlerden kaçınmasına yol açtığını gösteriyor. 

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın yatırım ortamı değerlendirmelerinde de yargı bağımsızlığına ilişkin eksiklikler, bürokratik engeller ve hukuki öngörülemezlik önemli risk unsurları arasında sayılılıyor.

Bağımsız yargının zayıflaması, sözleşmelerin tarafsız uygulanması ve mülkiyet haklarının korunması konusunda belirsizlik yaratmakta; bu durum hem yerli hem de yabancı yatırımcıların kararlarını olumsuz etkilemekte. Uzmanlara göre, bu koşullar altında sermaye çıkışlarının hızlanması, teknoloji transferinin ve nitelikli iş gücü çekme kapasitesinin azalması olası.

Siyasi ve Toplumsal Boyut

Hukuk devletinin aşınması, toplumsal güvenin zayıflamasına ve siyasal kutuplaşmanın derinleşmesine zemin hazırlıyor. Yargıya duyulan güvenin düşük olması, vatandaşların devlet kurumlarına olan inancını erozyona uğratmakta ve uzun vadede iç istikrarı tehdit ediyor. Venedik Komisyonu, HSK’nın yapısal reformuyla yürütmenin etkisinin sınırlandırılmasının, yargının tarafsızlığını ve kamuoyu nezdindeki meşruiyetini artıracağı belirtiliyor.

Aksi hâlde siyasi rekabetin adil olmayan koşullarda yürütüldüğü algısının güçlenmesi ve karar alma süreçlerinde keyfilik düşüncesinin yaygınlaşması, toplumsal gerilimleri artırıyor. 

Yargıtay Başkanı Ömer Kerkez’in 2025 yılında yaptığı ve AYM ihlal kararlarının tüm yargı organlarınca uygulanması gerektiğini vurgulayan açıklaması da, meselenin iç hukuk tartışmalarında merkezi bir yer tuttuğunu gösteriyor. Uzmanlar, bu tür uyarıların sistemik bir yaklaşım ihtiyacını ortaya koyduğunu ifade ediyor.

AB Süreci ve Küresel Konum

Yargı bağımsızlığına ilişkin sorunlar, Türkiye’nin Avrupa Birliği ile ilişkilerini ve genel uluslararası itibarını doğrudan etkiliyor. AB’nin 2025 Türkiye Raporu, AYM ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmasındaki yetersizlikleri hukukun üstünlüğü alanındaki gerilemenin göstergesi olarak nitelendiriliyor. Durum böyle olunca üyelik müzakerelerinin ilerlemesini engellemenin yanı sıra Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, vize serbestisi gibi somut iş birliği alanlarını da olumsuz etkiliyor.

Uzmanlara göre hukuk devleti standartlarının güçlendirilmesi, Türkiye’nin küresel arenadaki stratejik konumunu ve çok taraflı ilişkilerini güçlendirecek temel bir unsur.

Uzmanların Değerlendirmeleri ve Reform Önerileri

Uluslararası hukuk ve demokrasi uzmanları, yargı reformunun yalnızca teknik bir düzenleme meselesi değil, ülkenin uzun vadeli kalkınma vizyonunun temel bileşenlerinden biri olduğu vurgulamakta. Venedik Komisyonu, HSK üyelerinin en az yarısının meslektaşları tarafından seçilen hâkim ve savcılardan oluşmasını, yürütmenin etkisinin sınırlandırılmasını ve HSK kararlarının yargısal denetime açık olmasını önermekte. AB raporları ise kuvvetler ayrılığının güçlendirilmesi, atama ve terfi süreçlerinde şeffaflığın sağlanması ve AYM kararlarının bağlayıcılığının fiilen uygulanmasını tavsiye ediyor.

Bu adımların atılmaması hâlinde ekonomik maliyetlerin artacağı, demokrasi kalitesinin gerileyeceği ve uluslararası yalnızlaşma riskinin büyüyeceği yönünde uyarılar yapan hukuk çevrelerinin ortak görüşü ise şöyle: 

Yargı bağımsızlığı ve hukuk devletinin Türkiye’nin iç huzuru, ekonomik gücü ve küresel rolü açısından vazgeçilmezidir.

Sorunun köklü ve şeffaf bir yaklaşımla ele alınması, hem mevcut kuşaklar hem de gelecek nesiller açısından stratejik bir önceliktir. 

Bu alanda atılacak somut reform adımlarının, ülkenin genel istikrarına ve sürdürülebilir kalkınmasına önemli katkılar sağlayacağı bir gerçektir.